Brynesteinsvandring

Har du lyst til å sjå brynesteinsbrotet eller lære meir om historia til brynsteinen? Start ved Vest-Telemark museum – Eidsborg, og ta ein fottur til brynesteinbrotet.

Turen tek om lag 2 timar, og følgjer arbeidsvegen til brynesteinsarbeidarane. Den går gjennom storslegen natur og med historiske opplevingar undervegs. Denne turen egnar seg godt også for den ikkje fullt så erfarne turgåar.
 
Historia
Brynesteinsproduksjonen i Eidsborg går langt tilbake i tid. Heilt sidan 700-talet har det vore drift av brynestein i Eidsborg. Ein må rekne med at ein har hatt bruk for noko å bryne reiskapa sine på heilt sidan ein i jernalderen starta å lage reiskap av jarn. Brynesteinen frå Eidsborg er av kvarts-glimmer skifer. Dei fine kvartskorna som er i steinen, losnar under sliping og dannar eit fint slipepulver. Steinen frå Eidsborg har vore kjend som ein særs god, og arkeologane har gjort funn frå vikingetid og mellomalder over heile Europa. Det var to ulike kvalitetar på stein som blei driven ut i Eidsborg: hardstein og blautstein. Hardstein blei eksportert utanlands, medan ein her helst ville ha blautstein sidan den passa godt til det harde stålet som vi bruka.
 
Då Norrøna fabrikker overtok drifta i 1880-90-åra vart drifta og handelen meir organisert og planmessig, og då auka også omfanget av produksjonen veldig. Industrialiseringa og opninga av Telemarkskanalen var viktige føresetnader for dette. Drifta endra seg då ein kunne ta i bruk krutt og maskinar. Ein gikk over frå å berre eksportere råbryne, til å slipe dei ferdig for sal. Transporten blei óg lettare då ein kunne laste brynesteinen på båtar nede på Lastein på Dalen og frakte den direkte til Skien utan omlasting. Lastebilen erstatta etterkvart hest og kjerre.
 
Norrønas brynesteinsproduksjon i Eidsborg heldt fram til 1950. Konkurransen frå støypte bryne og generell mindre etterspurnad på grunn av mekaniseringa av landbruket gjorde ei vidare industriell drift vanskeleg. Trass i dette var Eidsborgbryne framleis ettertrakta, ein viss produksjon heldt fram inn på 1970-talet.

Sjå film om brynesteinen her
 



Utskriftsversjon Utskriftsversjon

Aktuelt

Gjestebøkane på Øverbø blir nå digitalisera
Gjestebøkane på Øverbø er nå samla inn, og skal skannast og bli tilgjengeleg via Telemarkkilder. Snart 200 000 namn har skrive seg inn i bøkane.
 

Friluftslivets år
Mange av våre museum har flotte turløyper i sitt nærområdet. Les kva Riksantikvaren skriv om Sondre Norheim og ein tur til Øverbø og Morgedal.
 

TV-programmet
Ute i verda er programmet kjent som "New Scandinavian Cooking", og i Noreg blir det sendt av TV2 i programmet «Ein bit av Noreg».
 

VM- og OL-deltakarar frå Telemark
Norsk Skieventyr i Morgedal skal lage ei utstilling om deltakarar frå Telemark som har delteke med ski på VM og OL. Me treng din hjelp til dette!
 

I fotspora til Sondre
Journalisten Inge Lundereng har fulgt i spora til Sondre Norheim. Dei enda som kjend i Nord Dakota, og Lundereng har besøkt staden Sondre budde på.
 

Telemarken Skifabrikk på Norsk Skieventyr i Morgedal
Sørpolfarar Olav Bjaaland starta opp ein skifabrikk etter heimkomsten frå Sørpolekspedisjonen. Her kan du sjå ein liten film om korleis utstyret fungera.
 

Opplev Vest-Telemark Museum
Ein liten filmsnutt som viser mangfoldet til Vest-Telemark Museum. Arrangement, utstillingar og gode måltid kan du oppleve når du besøker oss.
 

Den store koftejakta
Gamle kofter og strikkeoppskrifter har fått nytt liv! På museet i Eidsborg kan du nå sjå ei lita utstilling kring internett-fenomenet DEN STORE KOFTEJAKTEN - basera på bloggen "Livs lyst" til Liv Sandvik Jakobsen.
 

Norrøna arkivet på flyttefot
Telemark Museum og Vest-Telemark Museum samarbeider nå om privatarkiv: torsdag 8. mai vart Norrøna arkivet flytta til Vest Telemark.
 

Vi Menn på besøk til Norsk Skieventyr Morgedal
"Mennesker fra andre siden av kloden kommer til Morgedal for å vise den moderne skisportens far respekt. Et pilegrimsbesøk i telemarksbygda gir et innblikk i hvorfor."
 

Sørpolsledeprosjekt ferdig
Sidan 2011 har det vore eit samarbeid mellom Senter for immateriell kulturarv, Maihaugen og Norsk Skieventyr i Morgedal. Samarbeidsprosjektet har vore å rekonstruere ein sørpolslede lik den Roald Amundsen sin ekspedisjon bruka for over hundre år sidan.
 

TV Telemark vitja Norsk Skieventyr
TV Telemark hadde lyst å lære meir om skihistoria og vitja Morgedal og Norsk Skieventyr.
 

Museum på radio
Me har hatt besøk av NRK P2 og programmet Museum. Dei ville gjerne høyre og sjå litt av det ein kan oppleve her, og turen gjekk til Rui-plassen, det nye museet og stavkyrkja i Eidsborg. Vidare drog me til Seljord og fekk høyre om bergverksdrift og bondeopprør.
 

Noregs lengste skipar
Noregs lengste, kanskje verdas lengste ski henger på veggen på Norsk Skieventyr. Lengda på skiparet er 17,23 m.
 

Vest-Telemark i bilder og på film
Sjekk korleis Vest-Telemark ser ut frå helikopter eller ta deg ein tur langs kanalen med Henrik Ibsen.
 

Vest-Telemark Museum på digitalt museum
Vest-Telemark Museum kan du finne på www.digitaltmuseum.no. Vi har lagt ut fleire av våre gjenstandar og fleire vil kome snart.
 

Skimaking i Morgedal
Har du lyst å lære meir om skimaking, kanskje lage dine eigne ski? På Norsk Skieventyr kan du besøke eit skimakarverkstad og sjå korleis Sondre Norheim laga sine ski.
 

Opplev skihistoria i Morgedal
"Sydpolekspedisjon", skiskokasting, skiskyting med pil og boge eller prøvesmaking av "klister" er aktivitetar ein kan oppleve i Morgedal. Små og store grupper kan vera med på ulike aktivitetar på Norsk Skieventyr
 

Filmen om Sondre Norheim
DVD "Frikaren på ski" - Historien om Sondre Norheim, den moderne skisportens far er no til sal på Norsk Skieventyr
 

Sjå Tveitenstoga på flyttefot
Kva er 10 m langt, veg 90 tonn og er ute på sledetur? Nrk har laga reportasje om flyttinga av Tveitenstoga på Vest-Telemark Museum, Eidsborg
 
Logg inn